ks. prałat Stanisław Czartoryski

17 marca 1957 roku, w atmosferze odwilży po polskim Październiku '56, ksiądz prałat Stanisław Czartoryski poprowadził uroczystą procesję przez Nową Hutę do miejsca, gdzie miał stanąć pierwszy kościół w tej „socjalistycznej" dzielnicy. Tłum liczył kilka tysięcy osób — mieszkańcy Nowej Huty od lat czekali na ten moment.

Podczas mszy świętej odprawionej przez arcybiskupa Eugeniusza Baziaka poświęcono plac budowy i postawiono drewniany krzyż — prosty, drewniany symbol wiary, wbity w nowohucką ziemię. Nikt nie wiedział, że ten krzyż stanie się jednym z najważniejszych symboli polskiego oporu — i że trzy lata później tysiące ludzi stanie w jego obronie.

Władze komunistyczne początkowo nie interweniowały — odwilż dawała złudne nadzieje. Ale w 1959 roku cofnięto pozwolenie na budowę kościoła, a 27 kwietnia 1960 roku wysłano robotników, by usunęli krzyż. Nie udało się — mieszkańcy go obronili.

Ksiądz Czartoryski wiedział, że stawiając krzyż na tym placu, inauguruje coś znacznie większego niż budowę kościoła. Inaugurował trzydziestoletnią walkę o duszę Nowej Huty — od procesji 1957, przez obronę Krzyża 1960, budowę Arki Pana 1967-1977, aż po strajk hutników 1988 i wolne wybory 1989.