Andrzej Szewczuwianiec

26 kwietnia 1988 roku — dokładnie w 28. rocznicę obrony Krzyża Nowohuckiego — w Hucie im. Lenina w Nowej Hucie wybuchł strajk. Zbieżność dat nie była przypadkowa. Andrzej Szewczuwianiec stanął na czele Komitetu Strajkowego, koordynując protest kilku tysięcy hutników — największy zryw robotniczy od stanu wojennego.

Strajk rozpoczął się na wydziale walcowni od żądań ekonomicznych — podwyżek płac i lepszych warunków pracy. W ciągu godzin dołączyli podziemni działacze Solidarności z lat 1980-81, a strajk ekonomiczny przerodził się w polityczny. Hutników wsparli górnicy z kopalni Manifest Lipcowy i stoczniowcy z Gdańska — tworząc ogólnopolską falę strajków.

Robotnicy walczyli nie tylko o swoje płace, ale też o podwyżki dla nauczycieli, pracowników służby zdrowia, emerytów i rencistów. Żądali legalizacji Solidarności i pluralizmu politycznego. Szewczuwianiec prowadził negocjacje z władzami, odrzucając propozycje indywidualnych podwyżek — walczył o zmiany systemowe.

Władze brutalnie stłumiły protest w nocy z 4 na 5 maja. ZOMO wtargnęło do huty, pacyfikując strajkujących gazem łzawiącym i pałkami. Ale było za późno — strajki w Nowej Hucie i Gdańsku pokazały władzy, że bez rozmów z opozycją nie da się rządzić. 9 miesięcy później, w lutym 1989 roku, rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu. W czerwcu 1989 — wolne wybory.

W 1999 roku przed wydziałem walcowni zgniatacz postawiono pomnik upamiętniający strajk — w miejscu, gdzie mieścił się komitet strajkowy Szewczuwiańca. Pomnik przypomina, że droga do wolności wiodła przez bramy huty, którą zbudowano jako serce socjalistycznego eksperymentu.